Itaipú-stroom: kansen voor industrie en datacenters in 2026

Een datacenter dat 500 megawatt vraagt, verbruikt meer stroom dan een middelgrote Europese stad. In Paraguay ligt die stroom klaar, of lijkt dat te doen. De binationale stuwdam van Itaipú dekte in 2025 bijna 88 procent van het Paraguayaanse elektriciteitsverbruik, en het land verkoopt nog steeds een deel van zijn helft aan Brazilië. Daarom kloppen techbedrijven, cryptominers en kunstmestfabrikanten aan. Hieronder leest u hoe Itaipú werkt, wat stroom voor industrie kost, waar de onderhandelingen met Brazilië staan en welke grenzen het net stelt.

De cijfers komen uit het jaarverslag 2025 van Itaipú Binacional zoals de krant ABC Color het samenvatte, van het ministerie van Industrie en Handel (MIC), het staatsenergiebedrijf ANDE, het ministerie van Openbare Werken (MOPC) en berichtgeving van ABC Color en La Nación. Achtergrond over de dam zelf komt uit de Engelstalige Wikipedia over de Itaipú-dam. Alle gegevens zijn de stand van oktober 2026.

Itaipú in het kort: stroom, aandeel en kansen voor industrie

Itaipú is een waterkrachtcentrale van 14.000 megawatt in de rivier de Paraná, eigendom van Paraguay en Brazilië samen. Elk land heeft recht op de helft van de stroom. Paraguay gebruikt zijn helft nog niet volledig en draagt het restant tegen een vergoeding af aan Brazilië. Die reserve trekt energie-intensieve industrie en datacenters.

Voor wie Paraguay als vestigingsland verkent, is energie een van de argumenten naast belasting, arbeid en ligging. Ons artikel over zaken doen in Paraguay zet de praktische kant op een rij. De belangrijkste getallen over Itaipú staan in deze tabel.

Uit die cijfers volgt het kernpunt van dit artikel. Paraguay heeft nog stroom over, maar de reserve slinkt snel, en wie er nu een fabriek of datacenter op bouwt, moet weten hoe lang die er nog is.

Stuwdam aan de Paraná: verdrag van 1973, bouw en productierecords

Op 26 april 1973 tekenden Paraguay en Brazilië het verdrag van Itaipú. In Paraguay regeerde toen generaal Alfredo Stroessner, in Brazilië een militair bewind. Hoe dat verdrag in de bredere Paraguayaanse geschiedenis past, leest u in ons artikel over de geschiedenis van Paraguay van de jezuïeten tot Stroessner. In mei 1974 volgde de oprichting van het gezamenlijke bedrijf Itaipú Binacional.

De bouw begon in januari 1975. Op 5 mei 1984 draaide de eerste turbine. De dam is 196 meter hoog en 7.919 meter lang, het stuwmeer beslaat 1.350 vierkante kilometer. Voor dat meer moesten volgens Wikipedia rond 10.000 families wijken, en de Guaíra-watervallen verdwenen onder water. De bouw kostte 19,6 miljard dollar.

Technisch is de centrale in tweeën gedeeld. Tien turbines draaien op 50 hertz, de netfrequentie van Paraguay, en tien op 60 hertz voor Brazilië. Het hoogste jaartotaal kwam in 2016, met 103,1 terawattuur. In 2025 produceerde de centrale 72.879 gigawattuur, 8,9 procent meer dan een jaar eerder. Hoeveel er uit de turbines komt, hangt af van de waterafvoer van de Paraná en van de vraag aan beide kanten.

Paraguays aandeel in Itaipú: eigen verbruik en afstand aan Brazilië

Volgens het verdrag heeft elk land recht op de helft van de energie. Wat Paraguay zelf niet afneemt, gaat naar Brazilië, dat daarvoor een compensatie betaalt. Jarenlang gebruikte Paraguay maar een klein deel van zijn helft. Dat verandert snel.

In 2025 nam ANDE volgens Paraguayaanse kranten 25.768 gigawattuur af, 26,4 procent meer dan een jaar eerder en een record. Dat is ongeveer 35 procent van de totale productie. Paraguay gebruikte daarmee, naar onze eigen berekening uit beide cijfers, rond 71 procent van zijn eigen helft. Het restant, grofweg 10,7 terawattuur, ging naar Brazilië.

Itaipú dekte volgens het jaarverslag 87,6 procent van het Paraguayaanse elektriciteitsverbruik, tegen 6,7 procent van het Braziliaanse. Voor Paraguay is de dam dus de ruggengraat van de stroomvoorziening, voor Brazilië een bijdrage. Volgens bestuurders van Itaipú, geciteerd door het Braziliaanse vakblad Agência Infra, gebruikt Paraguay rond 2035 zijn volledige helft.

Ook financieel telt Itaipú zwaar. Over 2025 ontving Paraguay volgens ABC Color 246,5 miljoen dollar aan royalties en 165,1 miljoen dollar compensatie voor afgestane energie. Die compensatie komt neer op rond 15 dollar per megawattuur, een bedrag dat in Paraguay al jaren als te laag wordt gezien. Elektriciteit vormde in 2025 ongeveer 15 procent van de Paraguayaanse export.

Anexo C en het tarief: waar de onderhandelingen met Brazilië staan

De financiële afspraken van Itaipú staan in Anexo C van het verdrag. Die bijlage moest na vijftig jaar, dus vanaf 2023, worden herzien. In mei 2024 sloten Paraguay en Brazilië eerst een tariefakkoord: volgens het MIC over het tariefakkoord van Itaipú geldt van 2024 tot en met 2026 een tarief van 19,28 dollar per kilowatt per maand.

Met dat akkoord gaf het MIC ook de verdeling van de jaarlijkse middelen voor Paraguay: rond 280 miljoen dollar aan royalties, 650 miljoen voor sociale investeringen, 265 miljoen compensatie voor energie en 53 miljoen aan kapitaalvergoeding. Samen is dat 1,25 miljard dollar per jaar. Tegelijk begon formeel de herziening van Anexo C.

Begin oktober 2026 is die herziening nog niet rond. President Santiago Peña zei op 3 oktober dat er "geen nieuws" was over het tarief en keek daarbij naar de Braziliaanse verkiezingen van 4 oktober. De Braziliaanse directeur-generaal van Itaipú, Enio Verri, sprak eerder over een tarief van 10 tot 12 dollar per kilowatt per maand vanaf 2027, omdat de bouwschuld is afgelost. Dat is een Braziliaans streven, geen akkoord.

Voor investeerders betekent dit onzekerheid. Een lager Itaipú-tarief maakt stroom voor ANDE goedkoper, maar wat Paraguay straks met zijn overschot mag doen, en tegen welke prijs, ligt nog niet vast. Plan daarom met scenario's en niet met één tarief.

Yacyretá, Aña Cuá en Acaray: de andere waterkracht van Paraguay

Itaipú is niet de enige centrale. Samen met Argentinië exploiteert Paraguay de stuwdam van Yacyretá in de Paraná, bij Ayolas. Die heeft 20 turbines van 155 megawatt, samen 3.100 megawatt, en levert gemiddeld rond 20 terawattuur per jaar. Het record ligt op 20,09 terawattuur in 2012.

Bij Yacyretá wordt de nevenarm Aña Cuá uitgebouwd met drie extra turbines van rond 90 megawatt. Volgens ABC Color levert dat Paraguay slechts ongeveer 135 megawatt op, omdat het vermogen met Argentinië wordt gedeeld. De eerste turbine wordt volgens eerdere berichtgeving rond 2028 verwacht. Achtergrond leest u in ons nieuwsbericht over Aña Cuá.

De derde centrale, Acaray, is kleiner en volledig van ANDE. Ze ligt aan de rivier de Acaray, vlak bij Ciudad del Este. Voor de nationale stroombalans telt ze weinig, maar ze is wel de oudste waterkrachtcentrale van het land en een stuk eigen opwekking buiten de verdragen om. Paraguay wekt zo vrijwel al zijn elektriciteit op met waterkracht, wat de stroom groen maakt maar ook afhankelijk van regen.

ANDE, netcapaciteit en stroomtarieven voor industrie

Stroom uit Itaipú komt niet vanzelf bij een fabriek. ANDE koopt de energie in, transporteert ze over het hoogspanningsnet en verkoopt ze aan eindgebruikers. Voor een industrieel project is dus niet alleen de prijs van belang, maar vooral de vraag of ANDE de aansluiting en het vermogen kan leveren.

Op de prijs ligt Paraguay gunstig. De prijsvergelijker GlobalPetrolPrices noemde voor maart 2026 een zakelijk tarief van rond 0,057 dollar per kilowattuur, tegen 0,098 in Argentinië, 0,134 in Uruguay en 0,146 in Brazilië. Dat zijn indicatieve tarieven inclusief netkosten. Het hoogspanningstarief voor grootverbruikers staat in ANDE's tariefblad, dat wij niet in leesbare vorm konden controleren.

Het knelpunt is capaciteit. Volgens ABC Color stegen de reserveringen op het zeer hoge spanningsniveau van 305 megawatt in 2024 naar 705 megawatt in 2025 en 870 megawatt in 2026. De nieuwe ANDE-topman Miguel Báez Reyes sprak bij zijn aantreden in juli 2026 van aanvragen voor in totaal rond 5.000 megawatt. Javier Giménez, chef van het kabinet van de president, waarschuwde dat het overschot zonder nieuwe opwekking rond 2030 grotendeels op kan zijn, zoals wij beschreven in ons bericht over de beslissende fase van het energiebeleid.

ANDE reageert met plannen voor zonne-energie, onder meer een park van 100 tot 140 megawatt in de Chaco, en met heldere criteria voor nieuwe grootverbruikers. Wie een aansluiting wil, moet rekenen op een beoordeling per project en op investeringen in netcapaciteit die maanden tot jaren vergen.

Datacenters en AI: waarom techbedrijven naar Paraguay kijken

Voor datacenters is stroom de grootste kostenpost, en servers voor kunstmatige intelligentie verbruiken er veel van. Paraguay biedt goedkope, hernieuwbare stroom en een overschot dat in Europa of de Verenigde Staten nauwelijks te vinden is. Dat trekt investeerders, al gaat het vooral om plannen.

Het grootste project komt van het Amerikaanse X8 Cloud. Het wil beginnen met rond 50 megawatt en doorgroeien naar ongeveer 500 megawatt in 2027. Het bedrijf zelf sprak over 10 tot 50 miljard dollar aan investeringen, gespreid over dertig jaar. Het Canadese HIVE Digital Technologies draait al een locatie van rond 200 megawatt in Yguazú, oorspronkelijk voor bitcoinmining, met plannen voor rekenkracht voor AI.

ANDE sloot met verschillende partijen intentieverklaringen en haalbaarheidsstudies, maar die zijn niet bindend. Een getekende intentieverklaring is geen aansluiting en geen stroomcontract. Een overzicht van de plannen staat in ons nieuwsbericht over AI-datacenters en goedkope stroom.

Voor een Europese datacenterbouwer telt meer dan stroom. Glasvezelverbindingen naar de kust lopen via Brazilië en Argentinië, gekwalificeerd technisch personeel is schaars en het juridische kader voor grootverbruikers wordt nog uitgewerkt. Een vestiging in Paraguay vraagt daarom om een lange voorbereiding en lokale partners.

Cryptomining in Paraguay: grootverbruik onder druk

Nergens is de spanning rond Itaipú-stroom zo zichtbaar als bij cryptomining. Volgens ABC Color verbruiken bitcoinminers in Paraguay rond 900 megawatt, het equivalent van anderhalve turbine van Itaipú. De groep elektro-intensieve grootverbruikers had in 2026 samen 943,8 megawatt gereserveerd. Het aantal bedrijven in die groep daalde wel van 71 naar 41, na tariefverhogingen die kleinere spelers deden afhaken.

Volgens dezelfde krant betalen miners tussen 48 en 56 dollar per megawattuur. ANDE verwacht in 2026 rond 350 miljoen dollar aan inkomsten uit deze groep. De huidige contracten lopen af op 31 december 2027. De sector wil tien jaar verlenging, terwijl de ingenieursvereniging UIA voorstelt het totale vermogen voor crypto en verwante sectoren te begrenzen tot 700 megawatt, te verdelen via veilingen met contracten van drie tot vijf jaar vanaf 2028.

Daarnaast bestrijdt Paraguay illegale miners die stroom aftappen. Op 12 september 2026 namen politie en ANDE nog 25 miningmachines in beslag in een woning in Ciudad del Este. Ook fiscaal wordt het kader strakker: de belastingdienst DNIT voert met Resolución General 47/2026 een meldplicht in voor wie jaarlijks voor meer dan 5.000 dollar in crypto handelt. Hoe crypto in Paraguay wordt belast, leest u in ons artikel over crypto en belasting in Paraguay.

Groene waterstof uit waterkracht: het project van Atome in Villeta

Een minder omstreden toepassing van de stroom is groene waterstof. Paraguay lanceerde in 2025 een nationale waterstofstrategie. In juli 2026 verklaarde de regering het eerste project tot strategisch project van nationaal belang.

Dat project ligt in Villeta, aan de rivier ten zuiden van Asunción. Het bedrijf Atome wil daar met waterstof uit waterkracht rond 260.000 ton kunstmest per jaar maken, in de vorm van calciumammoniumnitraat. De investering wordt geraamd op rond 650 miljoen dollar, de start is voorzien rond 2028. Het Noorse Yara neemt de volledige productie af.

Zo'n project laat zien wat het verschil maakt tussen een stroomafnemer en een industrie. Waterstof voor kunstmest levert een product dat Paraguay anders importeert, met werk in de keten. Dat argument speelt ook in het debat over cryptomining, waar critici wijzen op veel stroomverbruik en weinig banen. Die afweging bepaalt hoe Paraguay de komende jaren zijn overschot verdeelt.

Overweegt u een vestiging in Paraguay rond goedkope stroom? In een kennismakingsgesprek brengen we uw plannen in kaart: de oprichting van een vennootschap, de verblijfsvergunning voor u of uw bedrijfsleider en de lokale partners voor energie en vergunningen. Fiscale vragen legt u voor aan een fiscalist; op verzoek verwijzen wij u door. Plan een videogesprek

Itaipú bezoeken vanuit Hernandarias en Ciudad del Este

Wie in Ciudad del Este is, kan de dam zelf bekijken. Aan Paraguayaanse kant ontvangt Itaipú Binacional bezoekers in Hernandarias, net ten noorden van de stad. Het toeristisch complex omvat volgens Itaipú de centrale zelf, het museum Tierra Guaraní, een schaalmodel, de costanera van Hernandarias, het strand van Tacuru Pucu, het lineaire park Manuel Ortiz Guerrero, natuurreservaat Tati Yupi en het biologisch refugium Mbaracayú.

Tijden, rondleidingen en eventuele reserveringen wisselen per seizoen. Kijk daarom vooraf op de website van Itaipú Binacional (itaipu.gov.py) en neem een identiteitsbewijs mee. Een bezoek combineert u gemakkelijk met de watervallen van Iguazú aan de Braziliaanse en Argentijnse kant.

Voor investeerders is een bezoek meer dan toerisme. De schaal van de dam, de hoogspanningslijnen die wegtrekken naar Asunción en Brazilië en de industriële bedrijvigheid in Alto Paraná maken tastbaar waar de kansen en de grenzen liggen. Hoe het leven in de grensstad eruitziet, beschrijven we in ons artikel over wonen in Ciudad del Este.

Risico's voor energie-intensieve investeringen in Paraguay

Goedkope groene stroom is een sterk argument, maar geen garantie. Een paar risico's horen in elke investeringsbeslissing.

Netcapaciteit. De vraag groeit sneller dan de opwekking. ABC Color schetst dat Paraguay zonder bijsturing rond 2029 in de knel komt en dat de benodigde investeringen in opwekking en net over dertien jaar 11 tot 15 miljard dollar bedragen. Een aanvraag kan dus lang duren of kleiner uitvallen dan gehoopt.

Droogte. Waterkracht hangt af van regen in het stroomgebied van de Paraná. Droge jaren drukken de productie, en dat raakt alle afnemers.

Beleid rond grootverbruik. De contracten voor elektro-intensieve gebruikers lopen eind 2027 af. Of er een plafond, een veiling of een nieuw tarief komt, is nog open. Voor crypto is het politieke klimaat duidelijk kritischer dan voor industrie met lokale toegevoegde waarde.

Tarief en Anexo C. De uitkomst van de herziening van Anexo C bepaalt de inkoopprijs van ANDE en wat Paraguay met zijn overschot mag doen. Zolang die er niet is, blijft elke langetermijnprijs een aanname.

Wisselkoers. De guaraní werd in een jaar ruim 17 procent sterker tegenover de dollar. Tarieven in guaraní worden daardoor duurder in dollars.

Wat Itaipú betekent voor Nederlandse bedrijven

Voor de meeste Nederlandse bedrijven is Itaipú geen reden op zich om naar Paraguay te gaan, maar wel een factor in de rekensom. Een producent die voor Brazilië en Argentinië maakt, combineert de goedkope stroom met het maquilaregime en de Mercosur-markt. Hoe dat werkt, leest u in ons artikel over maquila en vrijhandelszones in Paraguay.

Energie-intensieve bedrijven, van koelhuizen tot recycling en verwerking van landbouwproducten, kunnen in Paraguay een lagere energierekening verwachten dan in Brazilië of Europa. Hoe de economie er verder voor staat, met groei, inflatie en ratings, beschrijft ons stuk over de economie van Paraguay in 2026. Wie hier een onderneming wil vestigen, kan bij ons terecht voor de oprichting van een vennootschap en de RUC-inschrijving.

Wie zelf meegaat om de vestiging op te zetten, krijgt te maken met een vennootschap, een RUC-nummer en een verblijfsvergunning. Emigratie heeft daarnaast gevolgen voor uw Nederlandse belastingpositie en aangifteplicht. Bij de praktische oprichting helpt onze begeleiding bij de bedrijfsoprichting; de fiscale kant laat u toetsen door een fiscalist.

Veelgestelde vragen over Itaipú en stroom in Paraguay

Hoeveel stroom produceert de Itaipú-dam tussen Paraguay en Brazilië per jaar?

In 2025 produceerde de Itaipú-dam 72.879 gigawattuur, 8,9 procent meer dan in 2024. Het record ligt op 103,1 terawattuur in 2016. De productie hangt af van de waterafvoer van de Paraná en van de vraag in Paraguay en Brazilië.

Hoeveel van de Itaipú-stroom gebruikt Paraguay zelf?

In 2025 nam ANDE 25.768 gigawattuur af, ongeveer 35 procent van de totale Itaipú-productie. Dat is rond 71 procent van de Paraguayaanse helft. De rest ging tegen een vergoeding naar Brazilië. Itaipú dekte 87,6 procent van het Paraguayaanse stroomverbruik.

Wat is Anexo C van het Itaipú-verdrag tussen Paraguay en Brazilië?

Anexo C is de bijlage van het Itaipú-verdrag van 1973 met de financiële afspraken, zoals tarief en vergoedingen. Ze moest vanaf 2023 worden herzien. In oktober 2026 is die herziening nog niet afgerond; het tarief van 19,28 dollar per kilowatt per maand geldt tot en met 2026.

Wat kost zakelijke stroom in Paraguay vergeleken met Brazilië?

Volgens GlobalPetrolPrices kostte zakelijke stroom in Paraguay in maart 2026 rond 0,057 dollar per kilowattuur, tegen 0,146 dollar in Brazilië. Dat zijn indicatieve tarieven inclusief netkosten. Grootverbruikers op hoogspanning onderhandelen met ANDE over eigen contracten.

Is cryptomining in Paraguay legaal?

Ja, cryptomining is in Paraguay legaal met een stroomcontract van ANDE. Illegale aansluitingen worden vervolgd; in september 2026 werden in Ciudad del Este nog 25 machines in beslag genomen. De contracten voor grootverbruikers lopen eind 2027 af, en een plafond van 700 megawatt is voorgesteld.

Kan een nieuw datacenter in Paraguay stroom van ANDE krijgen?

Dat kan, maar ANDE beoordeelt elke aanvraag per project en het net raakt vol. De aanvragen liepen in 2026 op tot rond 5.000 megawatt. Overeenkomsten met datacenters zijn tot nu toe vooral niet-bindende intentieverklaringen en haalbaarheidsstudies.

Kunt u de Itaipú-dam vanuit Paraguay bezoeken?

Ja. Aan Paraguayaanse kant ontvangt Itaipú Binacional bezoekers in Hernandarias, net ten noorden van Ciudad del Este. Het complex omvat de centrale, het museum Tierra Guaraní en natuurgebieden. Controleer tijden en reserveringen vooraf op de website van Itaipú en neem een identiteitsbewijs mee.

Raakt het stroomoverschot van Paraguay op?

Zonder nieuwe opwekking wel, op termijn. De regering waarschuwde dat het overschot rond 2030 grotendeels kan zijn verbruikt, en ABC Color noemt 2029 als knelpunt bij de huidige groei. Paraguay plant daarom zonne-energie en uitbreiding van de waterkracht.

Conclusie: Itaipú als troef met een houdbaarheidsdatum

Itaipú geeft Paraguay iets wat weinig landen hebben: bijna volledig groene stroom tegen een lage prijs en een reserve die nog niet op is. Voor industrie, datacenters en waterstof maakt dat het land interessant. Tegelijk groeit de vraag zo snel dat het overschot binnen enkele jaren kan verdampen, en zijn het tarief na 2026, de herziening van Anexo C en het beleid voor grootverbruikers nog open.

Wie hier een investering op bouwt, toetst eerst bij ANDE wat er aan vermogen beschikbaar is, rekent met meerdere tariefscenario's en kiest bij voorkeur een activiteit met lokale toegevoegde waarde. Rendementen zijn daarbij nooit gegarandeerd.

Verkent u een vestiging of productie in Paraguay?

Neem contact met ons op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Wij begeleiden u bij de oprichting van een vennootschap, de RUC-inschrijving en het traject naar uw residentie, en brengen u in contact met lokale specialisten.

Let op: Dit artikel vervangt geen individueel belasting-, juridisch of financieel advies en is geen beleggingsadvies. Tarieven, contracten voor grootverbruikers en de afspraken over Itaipú kunnen wijzigen. Laat uw persoonlijke en zakelijke situatie door een gekwalificeerd adviseur beoordelen voordat u beslissingen neemt.